Skip to main content
Przejdź do treści

Powieść, 1986

To

Powieść grozy Stephena Kinga z 1986 roku, jego 22. książka i 17. powieść wydana pod własnym nazwiskiem. Siedmioro dzieci z Derry w stanie Maine odkrywa, że w ich mieście poluje istota, która najczęściej przybiera postać klauna Pennywise’a.

Tytuł oryginalny
It
Rodzaj
Powieść
Pierwsze wydanie
15 września 1986
ISBN oryginału
978-0-670-81302-5
Ekranizacje
3 (1990–2019)

Opis

„To” („It”) opowiada historię na dwóch planach czasowych. Pierwszy to koniec lat 50. w fikcyjnym miasteczku Derry w stanie Maine, drugi to czas dwadzieścia siedem lat później, gdy bohaterowie są dorośli i niewiele pamiętają z dzieciństwa. Narracja przeskakuje między obiema epokami, a w większości prowadzi ją wszechwiedzący narrator.

W czasie ulewy sześcioletni Georgie Denbrough puszcza na ulicy papierową łódkę, którą woda porywa do studzienki kanalizacyjnej. Gdy chłopiec zagląda do środka, widzi klauna, który przedstawia się jako Pennywise, Tańczący Klaun. Georgie wie, że nie wolno rozmawiać z obcymi, ale daje się namówić, by sięgnąć po łódkę, i ginie. Jest pierwszą ofiarą serii zabójstw dzieci, która spada na miasto.

Następnego czerwca, w ostatnim dniu szkoły, jedenastoletni Ben Hanscom, samotnik z dużą nadwagą, ucieka przed Henrym Bowersem i jego bandą na podmokłe nieużytki zwane Barrens. Tam poznaje astmatyka i hipochondryka Eddiego Kaspbraka oraz Billa Denbrougha, zwanego Billem Jąkałą, starszego brata Georgiego. Wkrótce dołączają do nich inni odmieńcy: Richie Tozier, Stan Uris i Beverly Marsh. Sami nazywają się Klubem Frajerów. Latem każde z nich spotyka Pennywise’a w innej przerażającej postaci. Ben widzi mumię na zamarzniętym kanale, z umywalki Beverly tryska krew widoczna tylko dla dzieci, Eddie spotyka gnijącego trędowatego, Stan utopione zwłoki, a Bill upiorną postać Georgiego. Bowers, coraz bardziej niezrównoważony, bierze na cel swojego czarnoskórego sąsiada, Mike’a Hanlona. Gdy goni chłopca do Barrens, Frajerzy przepędzają bandę w bitwie na kamienie. Mike, któremu potwór ukazał się jako mięsożerny ptak, zostaje siódmym członkiem klubu.

Z historycznego albumu Mike’a dzieci dowiadują się, że To jest prastarym potworem, trzymającym Derry w garści. Potrafi zmienić się w to, czego ofiara boi się najbardziej. Po latach tylko Mike mieszka w Derry i pracuje jako bibliotekarz. Pozostali wyjechali, zapomnieli o sobie nawzajem i o traumie z dzieciństwa. Gdy zabójstwa dzieci zaczynają się od nowa, dzwoni do przyjaciół i przypomina im przysięgę z dzieciństwa.

Jak powstała

W 1978 roku King mieszkał z rodziną w Boulder w Kolorado. Pewnego wieczoru poszedł sam odebrać samochód z warsztatu i trafił na stary drewniany most, garbaty i dziwnie staroświecki. Przechodząc po nim, przypomniał sobie baśń „Three Billy Goats Gruff” i zaczął się zastanawiać, jak przenieść jej scenariusz do realnego świata. Pomógł mu też wers Marianne Moore o „wyimaginowanych ogrodach z prawdziwymi ropuchami”, który w jego głowie zamienił się w „prawdziwe trolle w wyimaginowanych ogrodach”. Do pomysłu wrócił dwa lata później i stopniowo zbierał kolejne myśli, zwłaszcza tę o splataniu opowieści o dzieciach z historią dorosłych, którymi się stają. Pisać zaczął w 1980 roku, a skończył po pięciu latach. Wpływ na książkę miały także legendy i historia budowy kanalizacji w Bangor w stanie Maine. W 2011 roku, w jubileuszowym wydaniu Cemetery Dance, King zamieścił nowe posłowie, w którym wyjaśnił, dlaczego napisał tę powieść.

Motywy

Grady Hendrix pisał, że to książka o drzwiach, które otwierają się tylko w jedną stronę: z dzieciństwa można wyjść przez seks, ale nie ma drogi, która zamieniłaby dorosłych z powrotem w dzieci. „The New York Times” czytał ją jako opowieść o Stanach Zjednoczonych, z rock and rollem i markami lat 50. w tle, a potwora jako symbol bolączek kraju: uprzedzeń, biedy, zanieczyszczenia środowiska przez przemysł i przestępczości. „The Guardian” zauważał, że najsilniejsze lęki bohaterów wynikają z ich prywatnego życia i wykluczenia, a nie z samego Pennywise’a.

Szczegóły fabuły

Pokaż szczegóły fabuły (spoilery)

Latem 1958 roku Eddie trafia do szpitala, pobity przez Bowersa i jego kolegów, a Beverly widzi, jak To w postaci chmary latających pijawek pożera Patricka Hockstettera. W opuszczonym domu Frajerzy ranią potwora, który przybrał postać wilkołaka, srebrnymi kulami, które Ben wykonał ze srebrnego dolara. To każe Bowersowi zabić ojca i ścigać dzieci w kanałach, gdzie giną jego kompani Vic Criss i Belch Huggins. Bill odprawia rytuał Chüd, spotyka w Macroverse żółwia Maturina, stwórcę wszechświata, wygrywa pojedynek woli z Tym i widzi jego prawdziwą postać. Gdy dzieci gubią się w kanałach, Beverly, by pomóc im odzyskać orientację, kolejno współżyje z każdym z chłopców, a po wyjściu Frajerzy składają przysięgę krwi. Bowers trafia do zakładu psychiatrycznego, obarczony winą za zabójstwa dzieci.

Gdy Mike dzwoni po latach, Stan odbiera sobie życie ze strachu przed kolejnym spotkaniem z potworem. Pozostali wracają do Derry. Bowers ucieka z zakładu z pomocą Tego, ciężko rani Mike’a i ginie, atakując Eddiego. Tom Rogan, brutalny mąż Beverly, porywa dla potwora Audrę, żonę Billa. W kryjówce pod miastem To ukazuje się jako olbrzymi stwór podobny do pająka. Eddie rani go lekiem na astmę, ale traci rękę i umiera. Ben niszczy złożone przez potwora jaja, Bill rani jego serce, a Frajerzy wspólnie go dobijają. Blizny po przysiędze znikają, a burza niszczy śródmieście Derry. Przyjaciele znów zaczynają zapominać, Ben i Beverly wyjeżdżają razem, a Bill wybudza Audrę z katatonii przejażdżką na rowerze Silver.

Ekranizacje

3 ekranizacje w ciągu 29 lat

  1. ToPierwowzór, 1986
  2. ToSerial, 1990
  3. ToFilm, 2017
  4. To: Rozdział 2Film, 2019

Polskie wydania

RokWydanieWydawcaPrzekładStronyISBN
1993To! T. 1AmberRobert P. Lipski4808370821790
1997To
Kameleon
Zysk i S-kaRobert P. Lipski12148371502532
2014ToAlbatrosRobert P. Lipski11019788378858515
2017To e-bookAlbatrosRobert P. Lipski—9788365781789
2019ToAlbatrosRobert P. Lipski11019788381257022
2019To audiobookAlbatrosRobert P. Lipski—9788381257541
2019To e-bookAlbatrosRobert P. Lipski—9788381257572
2019To e-bookAlbatrosRobert P. Lipski—9788381257589
2022ToAlbatrosRobert P. Lipski11029788382156843
2023ToAlbatrosRobert P. Lipski11029788367759243
2024ToAlbatrosRobert P. Lipski11029788381253659
2025ToAlbatrosRobert P. Lipski11029788383613802
Pokaż wszystkie wydania (14)
RokWydanieWydawcaPrzekładStronyISBN
2026It — 40th Anniversary Special EditionScribner—11689781668227480
2026It — UK Deluxe Limited Edition wydanie limitowaneHodder & Stoughton———

Odbiór

Według „Publishers Weekly” „To” było najlepiej sprzedającą się powieścią w twardej oprawie w Stanach Zjednoczonych w 1986 roku. W 1987 roku zdobyło British Fantasy Award oraz nominacje do Nagrody Locusa i World Fantasy Award. „The New York Times” chwalił umiejętność budowania atmosfery, ale zarzucał brak motywacji w dwóch momentach fabuły, w tym przy ponownym spotkaniu grupy. W serwisie „Reactor” powieść nazwano na przemian nudną i szokującą oraz jedną z najbardziej frustrujących książek Kinga. „The Guardian” po 30 latach określił ją jako konstrukcyjny cud, choć z niepokojem pisał o scenie seksu z udziałem dzieci, którą Grady Hendrix uznał za serce książki. W 2003 roku powieść zajęła 144. miejsce w plebiscycie BBC The Big Read, a w 2025 roku zakazano jej w Rosji.

Nagrody i nominacje

RokNagrodaWynik
1987British Fantasy Award za najlepszą powieść (Nagroda Augusta Derletha)nagroda
1987Nagroda Locusa za najlepszą powieść fantasynominacja
1987World Fantasy Award za najlepszą powieśćnominacja

Ciekawostki

  • W jednym z wydań powieść liczy aż 1104 strony.

    Źródło: Wikipedia (pl): To (powieść)

  • W Polsce „To” ukazało się po raz pierwszy w 1993 roku w wydawnictwie Amber, w trzech tomach.

    Źródło: Wikipedia (pl): To (powieść)

  • Na 25-lecie powieści, 13 grudnia 2011 roku, Cemetery Dance wydało edycję limitowaną w trzech wariantach: 2750 egzemplarzy bez podpisu, 750 podpisanych i 52 podpisane oraz oznaczone literami.

    Źródło: Wikipedia (en): It (novel)

  • W plebiscycie BBC The Big Read w 2003 roku „To” zajęło 144. miejsce i było jedną z trzech powieści Kinga na liście.

    Źródło: Wikipedia (en): It (novel)

  • W powieści pojawia się Dick Hallorann, znany czytelnikom z „Lśnienia”.

    Źródło: Wikipedia (pl): To (powieść)

  • Richie Tozier i Beverly Marsh występują w krótkim epizodzie innej powieści Kinga, „Dallas ’63”.

    Źródło: Wikipedia (pl): To (powieść)

  • W 1998 roku w Indiach powstał serial na motywach powieści, w którym w postać odpowiadającą Pennywise’owi wcielił się Lilliput.

    Źródło: Wikipedia (en): It (novel)

  • Serial HBO Max „It: Welcome to Derry”, którego akcja toczy się w 1962 roku, miał premierę 26 października 2025 roku.

    Źródło: Wikipedia (en): It (novel)