Skip to main content
Przejdź do treści

Powieść, 1983

Smętarz dla zwierzaków

Powieść grozy Stephena Kinga z 1983 roku. Lekarz Louis Creed przeprowadza się z rodziną do domu pod Ludlow w Maine, a sąsiad prowadzi rodzinę do lasu, na cmentarz, na którym miejscowe dzieci grzebią swoje zwierzęta.

Tytuł oryginalny
Pet Sematary
Rodzaj
Powieść
Pierwsze wydanie
Doubleday, 14 listopada 1983
ISBN oryginału
978-0-385-18244-7
Ekranizacje
2 (1989–2019)

Opis

„Smętarz dla zwierzaków” („Pet Sematary”) zaczyna się od przeprowadzki. Louis Creed, lekarz z Chicago, obejmuje kierownictwo przychodni dla studentów Uniwersytetu Maine. Wraz z żoną Rachel, dwójką małych dzieci, Ellie i Gage’em, oraz kotem Ellie, Winstonem Churchillem, nazywanym Churchem, zamieszkuje w domu niedaleko miasteczka Ludlow. Starszy sąsiad Jud Crandall przestrzega ich przed szosą biegnącą tuż obok, po której pędzą ciężarówki z pobliskiej fabryki chemicznej. Louis szybko się z nim zaprzyjaźnia. Jego ojciec zmarł, gdy Louis miał trzy lata, więc Jud staje się dla niego kimś w rodzaju ojca.

Kilka tygodni po przyjeździe Jud prowadzi rodzinę zadbaną ścieżką w lesie za domem na cmentarz zwierząt. Dzieci z miasteczka chowają tam swoich pupili, przeważnie psy i koty zabite na szosie, a napis na tablicy głosi z błędem „Pet Sematary”. Louisa to miejsce urzeka, ale Rachel ono niepokoi. Nie chce, by dzieci miały styczność ze śmiercią, bo sama nie umie o niej mówić: jej siostra Zelda zmarła w dzieciństwie na zapalenie opon mózgowych, a ta strata na zawsze naznaczyła Rachel. Następnego dnia dochodzi między małżonkami do kłótni.

Na kampusie Louis zostaje wezwany do Victora Pascowa, studenta śmiertelnie rannego w wypadku samochodowym. Choć nigdy się nie spotkali, umierający kieruje ostatnie słowa właśnie do Louisa i jakby przed czymś go ostrzega. Następnej nocy Louis ma wrażenie, że śni: Pascow prowadzi go na tyły cmentarza zwierząt, do wiatrołomu, zwaliska powalonych drzew i gałęzi, i każe mu nie iść dalej. Rano Louis znajduje na stopach i w pościeli zaschnięte błoto i igły sosnowe. Tłumaczy to sobie lunatykowaniem ze stresu.

W Halloween żona Juda, Norma, przechodzi atak serca i przeżywa dzięki szybkiej pomocy Louisa. Jud chce mu się odwdzięczyć. Okazja przychodzi w Święto Dziękczynienia: Rachel z dziećmi jest u rodziców w Chicago, a Church ginie pod kołami na szosie. Louis zastanawia się, jak powie o tym Ellie. Jud prowadzi go z kotem na cmentarz zwierząt, ale zamiast się tam zatrzymać, przechodzi z nim za zwalisko, na „prawdziwy cmentarz”, dawne miejsce pochówku Mikmaków. Louis grzebie tam kota według wskazówek sąsiada.

Jak powstała

W 1979 roku King był pisarzem rezydentem na Uniwersytecie Maine. Dom, który rodzina wynajmowała w Orrington, stał przy ruchliwej drodze, gdzie ciężarówki często zabijały psy i koty. Kiedy w ten sposób zginął kot jego córki, King wytłumaczył jej, co się stało, i pochował zwierzę. Trzy dni później zaczął się zastanawiać, co by było, gdyby to samo spotkało inną rodzinę, a kot wrócił do życia. Postanowił napisać na tej podstawie książkę, która miała być nową wersją „The Monkey’s Paw” (1902), opowiadania W.W. Jacobsa o rodzicach, których syn wraca z martwych, gdy sobie tego zażyczą. Pierwszą wersję ukończył w maju 1979 roku. W czerwcu 1983 roku w programie konwentu Satyricon II (DeepSouthCon 21) ukazało się opowiadanie „The Return of Timmy Baterman”, które weszło potem do powieści. King przyznawał, że ze wszystkich jego powieści właśnie ta naprawdę przestraszyła go najbardziej.

Motywy

W powieści pojawiają się zwierzęta zabite na szosie, umierający student Victor Pascow i atak serca Normy, żony Juda. Rachel, naznaczona śmiercią siostry Zeldy, nie chce, by dzieci miały styczność ze śmiercią. Po opowieści o Timmym Batermanie Jud mówi, że czasem lepiej jest pozostać martwym, że miejsce za cmentarzem ma własny, zły cel, a grunt tam „skwaśniał”. W zamyśle Kinga książka miała być nową wersją „The Monkey’s Paw”. Guillermo del Toro mówił w 2021 roku, że powieść przestraszyła go już w młodości, a jako ojciec rozumie ją lepiej i boi się jej sto razy bardziej.

Szczegóły fabuły

Pokaż szczegóły fabuły (spoilery)

Church wraca odmieniony. Dawniej łagodny, teraz z zapałem poluje, zostawia rozszarpane ofiary i cuchnie tak, że Ellie nie chce go już w swoim pokoju. Jud potwierdza, że kot został wskrzeszony, i przyznaje, że jako chłopiec przeżył coś podobnego z ukochanym psem. Później dwuletni Gage ginie pod kołami ciężarówki na tej samej szosie. Na stypie ojciec Rachel, Irwin, obwinia Louisa o śmierć chłopca i dochodzi do bójki.

Zrozpaczony Louis myśli o wskrzeszeniu syna. Jud próbuje go powstrzymać historią Timmy’ego Batermana, poległego w czasie drugiej wojny światowej, którego ojciec Bill pochował na cmentarzysku. Timmy wrócił jako zła wersja samego siebie, terroryzował miasteczko i zdradzał sekrety, których nie mógł znać, aż Bill zabił syna, podpalił dom i sam zginął. Jud uważa, że to, co wróciło, było demonem w ciele Timmy’ego, a jego własna decyzja, by pokazać Louisowi to miejsce, mogła ściągnąć śmierć na Gage’a.

Louis wysyła Rachel i Ellie do Chicago, ekshumuje ciało syna i zanosi je na cmentarzysko. Po drodze spotyka Wendigo, istotę, która daje temu miejscu moc. Ellie ma prorocze sny o Pascowie, więc Rachel wraca wcześniej. Wskrzeszony Gage bierze jeden ze skalpeli ojca i zabija Juda, a potem Rachel. Louis uśmierca kota i syna zastrzykami morfiny, podpala dom Crandallów i niesie ciało żony na cmentarzysko, licząc, że jeśli pochowa ją od razu, wróci taka jak dawniej. Widzi to jego kolega Steve Masterton. W ostatniej scenie Louis stawia pasjansa, gdy za jego plecami staje Rachel, kładzie mu na ramieniu zimną dłoń i mówi „Kochanie” głosem, jakby miała usta pełne ziemi.

Ekranizacje

2 ekranizacje w ciągu 30 lat

  1. Smętarz dla zwierzakówPierwowzór, 1983
  2. Smętarz dla zwierzakówFilm, 1989
  3. Smętarz dla zwierzakówFilm, 2019

Odbiór

Recenzje były podzielone. „Kirkus Reviews” uznał powieść za przydługą i tak powolną, że każdy zwrot akcji staje się przewidywalny. „The Guardian” chwalił z kolei subtelność zła działającego za kulisami, budowanego powoli i z siłą, oraz tempo tak dobrze wyważone, że czytelnik daje się wciągnąć. „The New York Times” kpił z „po prostu głupiego tytułu”, ale recenzent przyznał, że ściskał książkę tak mocno, aż pobielały mu knykcie. W 1984 roku powieść była nominowana do World Fantasy Award i do Nagrody Locusa za najlepszą powieść fantasy. Pierwszą ekranizację, z 1989 roku, wyreżyserowała Mary Lambert według scenariusza Kinga. Film zebrał mieszane recenzje, ale odniósł sukces komercyjny. Druga wersja, w reżyserii Dennisa Widmyera i Kevina Kölscha, weszła na ekrany 5 kwietnia 2019 roku.

Nagrody i nominacje

RokNagrodaWynik
1984Nagroda Locusa za najlepszą powieść fantasynominacja
1984World Fantasy Award za najlepszą powieśćnominacja

Ciekawostki

  • Polskie wydania ukazywały się pod dwoma tytułami: „Cmętarz zwieżąt” i „Smętarz dla zwierzaków”. Ten drugi nosi też ekranizacja z 1989 roku.

    Źródło: Wikipedia (pl): Smętarz dla zwierzaków (powieść)

  • W filmie z 1989 roku King napisał scenariusz i zagrał epizod jako pastor.

    Źródło: Wikipedia (en): Pet Sematary

  • Zeldę, siostrę Rachel, zagrał w filmie z 1989 roku dorosły mężczyzna, Andrew Hubatsek. Twórcy uznali, że dzięki temu postać będzie bardziej przerażająca.

    Źródło: Wikipedia (en): Pet Sematary

  • Film „Smętarz dla zwierzaków II” z 1992 roku jest sequelem pierwszej ekranizacji, a nie adaptacją powieści.

    Źródło: Wikipedia (pl): Smętarz dla zwierzaków (powieść)

  • W 1997 roku BBC Radio 4 nadało słuchowisko w sześciu półgodzinnych odcinkach, z Johnem Sharianem jako Louisem Creedem i Lee Montague’em jako Judem Crandallem.

    Źródło: Wikipedia (en): Pet Sematary

  • Piosenkę „Pet Sematary” Ramones nagrali do filmu z 1989 roku i umieścili na płycie „Brain Drain”. Do filmu z 2019 roku własną wersję nagrał zespół Starcrawler.

    Źródło: Wikipedia (en): Pet Sematary

  • Prequel „Pet Sematary: Bloodlines”, opowiadający o młodym Judzie Crandallu, trafił do serwisu Paramount+ 6 października 2023 roku.

    Źródło: Wikipedia (en): Pet Sematary