Powieść, 1982
Roland
Powieść dark fantasy z 1982 roku, pierwszy tom cyklu „Mroczna Wieża”. Roland Deschain, ostatni rewolwerowiec, od lat ściga przez pustynię Człowieka w Czerni. Schwytanie go to pierwszy z wielu kroków w drodze do Mrocznej Wieży.
- Tytuł oryginalny
- The Dark Tower: The Gunslinger
- Autor
- Stephen King
- Rodzaj
- Powieść
- Pierwsze wydanie
- Donald M. Grant, Publisher, 10 czerwca 1982
- Cykl i tematy
- Mroczna Wieża
- ISBN oryginału
- 978-0-937986-50-9
Opis
„Roland” („The Dark Tower: The Gunslinger”) otwiera cykl „Mroczna Wieża”. Bohaterem jest Roland Deschain z Gileadu, ostatni rewolwerowiec Świata Pośredniego. Od wielu lat podąża za swoim przeciwnikiem, Człowiekiem w Czerni, którego zna pod imieniem Walter. Po latach pościgu dzieli go od niego coraz mniej, ale trop wiedzie przez rozległą pustynię, a jej przebycie jest wyzwaniem nawet dla kogoś tak wytrzymałego jak on. Książka łączy w jedną całość pięć opowiadań, które wcześniej ukazywały się osobno.
Na pustyni Roland zatrzymuje się u farmera Browna, który trzyma kruka imieniem Zoltan. Nocuje u niego i opowiada mu o swoim niedawnym pobycie w miasteczku Tull. Człowiek w Czerni również tam zawitał: przywrócił do życia zmarłego, który był uzależniony od podobnej do opiatów trawy zwanej „devil grass”, a na Rolanda zastawił pułapkę. Posłużył się w tym celu Sylvią Pittstone, kaznodzieją stojącą na czele miejscowego kościoła. Gdy rewolwerowiec budzi się rano, jego muł leży martwy, więc dalszą drogę musi pokonać pieszo.
Skrajnie wycieńczony Roland dociera do opuszczonej stacji. Tam po raz pierwszy spotyka Jake’a Chambersa. Kiedy rewolwerowiec osuwa się na ziemię z odwodnienia, chłopiec przynosi mu wodę. Jake nie pamięta, od jak dawna jest na stacji ani jak dokładnie się na niej znalazł. Gdy przechodził tamtędy Człowiek w Czerni, chłopiec się ukrył. Roland wprowadza go w trans i dowiaduje się, że Jake przybył z innego wszechświata, znacznie bardziej podobnego do naszego. Od tej pory wędrują razem.
Drodze towarzyszą wspomnienia z młodości. Roland jest synem Stevena Deschaina, rewolwerowca i pana Gileadu. Przeszedł brutalne szkolenie u nauczyciela Corta. Sprowokowany przez Martena, czarownika na służbie ojca, Roland dał się podstępem nakłonić do przedwczesnej próby męskości: pojedynku z Cortem. Mając 14 lat, przystąpił do próby męskości wcześniej niż którykolwiek inny uczeń. Były to czasy niepokojów i rewolucji.
Jak powstała
Punktem wyjścia był poemat „Sir Roland pod Mroczną Wieżą stanął” Roberta Browninga z 1855 roku, który King czytał na drugim roku studiów na University of Maine. Pisać zaczął w 1970 roku, na ryzie jaskrawozielonego papieru znalezionej w bibliotece, a ukończenie książki zajęło mu dwanaście i pół roku. Złożyło się na nią pięć opowiadań, które najpierw drukował „The Magazine of Fantasy and Science Fiction” w latach 1978–1981: „The Gunslinger” (październik 1978), „The Way Station” (kwiecień 1980), „The Oracle and the Mountains” (luty 1981), „The Slow Mutants” (lipiec 1981) i „The Gunslinger and the Dark Man” (listopad 1981). Jako powieść całość ukazała się w 1982 roku w limitowanym nakładzie wydawnictwa Donald M. Grant, Publisher. Książka jest zadedykowana Edwardowi L. Fermanowi, wieloletniemu redaktorowi tego pisma.
W 2003 roku King gruntownie przerobił tekst. We wstępie do nowego wydania stwierdził, że pierwsza wersja była „sucha” i trudno dostępna dla nowych czytelników. Jej niedociągnięcia sam tłumaczył tym, że był wtedy dopiero na początku pisarskiej drogi. Styl dawnego „Rolanda” znacznie odbiegał od kolejnych tomów. King zmienił język, poprowadził opowieść bardziej linearnie, dopisał ponad 9000 słów (35 stron) i przerobił sceny, które kłóciły się z dalszymi częściami cyklu.
Motywy
Angielska Wikipedia opisuje powieść jako połączenie westernu z fantasy, science fiction i horrorem. King tłumaczył, że bawił się pomysłem długiej powieści romantycznej, która oddałaby klimat poematu Browninga, jeśli nie jego dokładny sens. Świat Rolanda przypomina nieco dawny Zachód, lecz leży w innym czasie albo w równoległym wszechświecie; jest to świat, który „poszedł naprzód” (w oryginale „moved on”). Przetrwały w nim okruchy naszej rzeczywistości: pamięć piosenki „Hey Jude”, dziecięca rymowanka „Beans, Beans, the Musical Fruit”, hamburgery i piwo. Pojawiają się też odniesienia do techniki: dystrybutor paliwa czczony jako bóg Amoco i pompa wodna na opuszczonej stacji, zasilana przez „atomic slug”. W pierwszym wydaniu tekst wspominał jeszcze m.in. Anglię, Gwiazdę Polarną, Marsa, Jezusa, Wielkanoc i Halloween. W wersji z 2003 roku większość tych odniesień usunięto, aby świat Rolanda tylko mgliście przypominał nasz.
Szczegóły fabuły
Pokaż szczegóły fabuły (spoilery)
W Tull Sylvia Pittstone wyznaje Rolandowi, że Człowiek w Czerni zapłodnił ją demonem. Potem podburza przeciw niemu całe miasteczko, a rewolwerowiec, sam tylko lekko ranny, zabija wszystkich mieszkańców. Na stacji z hipnozy wynika, że Jake zginął w swoim świecie: w drodze do szkoły na Manhattanie ktoś wepchnął go pod samochód, a umierając, z woli Człowieka w Czerni trafił do Świata Pośredniego. W piwnicy demon przemawia do nich przez szkielet zamurowany w ścianie. Roland go poskramia i zabiera szczękę szkieletu.
Za pustynią Roland ratuje Jake’a przed sukubem i daje mu szczękę jako amulet. Potem zostawia chłopca w obozie i sam oddaje się sukubowi, który jest zarazem wyrocznią, by poznać swój los. Wspomnienia odsłaniają, że Marten uwiódł matkę Rolanda, Gabrielle, a chłopak pokonał Corta, wybierając na broń jastrzębia Davida i poświęcając go. W górach Człowiek w Czerni zapowiada, że po drugiej stronie spotka się tylko z Rolandem. Rewolwerowiec i Jake jadą drezyną przez tunele, gdzie atakują ich „Slow Mutants”. Gdy tory zaczynają się sypać, Roland pozwala chłopcu spaść w przepaść.
Człowiek w Czerni stawia mu karty, wśród nich „the sailor”, „the prisoner” i „the lady of shadows”, a także „death” i samą Wieżę. Wyjawia, że jest pionkiem prawdziwego wroga Rolanda, który włada teraz Wieżą, i że był Martenem. Pokazuje mu wizję wszechświata, by uświadomić mu jego znikomość, i prosi, by porzucił wyprawę. Roland odmawia, a Człowiek w Czerni każe mu iść na zachód i pogrąża go we śnie. Gdy rewolwerowiec się budzi, minęło dziesięć lat, a obok leży szkielet, który bierze za szczątki wroga. Zabiera z niego szczękę i rusza nad morze na zachodzie. W wersji z 2003 roku nie jest pewien, czy Walter naprawdę zginął.
Miejsca i postacie
Miejsca
Postacie
Odbiór
Limitowane pierwsze wydanie z 1982 roku było już wyczerpane, gdy rok później na okładce „Smętarza dla zwierzaków” wymieniono „Rolanda” wśród wcześniejszych książek Kinga. Wielu fanów dzwoniło wtedy do biur autora, Granta i Doubleday z pytaniami o ten tytuł, co skończyło się dodrukiem dziesięciu tysięcy egzemplarzy. W 1988 roku wydawnictwo Plume opublikowało powieść w miękkiej oprawie, a od 2003 roku w sprzedaży pozostaje wersja poprawiona i rozszerzona z podtytułem RESUMPTION. Film „The Dark Tower”, który Columbia Pictures wprowadziło do kin 4 sierpnia 2017 roku, bywa opisywany jako połączenie wydarzeń z „Rolanda” i z trzeciego tomu cyklu, „Ziem jałowych”. King i Nikolaj Arcel potwierdzili, że film jest dalszym ciągiem wydarzeń z książek.
Ciekawostki
W poprawionym wydaniu na ostatniej stronie przed tekstem widnieje słowo RESUMPTION. King wyjaśnił we wstępie „Argument” do „Wolves of the Calla”, że jest to podtytuł powieści.
W pierwszym wydaniu Jake Chambers miał dziewięć lat. W wersji z 2003 roku ma 10–11 lat.
Miasteczko Farson z pierwszego wydania nosi w wersji poprawionej nazwę Taunton, bo John Farson jest postacią późniejszych tomów.
Z nowej wersji zniknęła wzmianka o tym, że Roland czyta w Tull czasopismo. Z „Powołania trójki” można bowiem wnioskować, że papier jest w jego świecie rzadkością.
Pierwotnie od upadku Gileadu minęło 12 lat, z czego wynikałoby, że Roland ma trzydzieści kilka lat. W 2003 roku zmieniono to na „nieznane lata”, bo późniejsze tomy sugerują, że rewolwerowiec jest bardzo stary.
W wersji poprawionej pojawia się pojedynczy przedstawiciel rasy Taheen, która pierwotnie występowała dopiero w trzech ostatnich tomach cyklu.