Skip to main content
Przejdź do treści

Powieść, 1977

Lśnienie

Trzecia powieść Stephena Kinga, wydana w 1977 roku. Pisarz walczący z alkoholizmem zostaje na zimę dozorcą odciętego od świata hotelu w Górach Skalistych, a jego syn widzi to, czego nie widzi nikt inny.

Tytuł oryginalny
The Shining
Rodzaj
Powieść
Pierwsze wydanie
Doubleday, 28 stycznia 1977
ISBN oryginału
978-0-385-12167-5
Ekranizacje
3 (1980–2019)

Opis

„Lśnienie” („The Shining”) opowiada o Jacku Torransie, który próbuje odbudować życie. Jest niespełnionym pisarzem i alkoholikiem w trakcie wychodzenia z nałogu. Wybuchy gniewu kosztowały go już pracę nauczyciela, gdy zaatakował ucznia, a w przypływie złości przypadkiem złamał synowi rękę. Teraz dostaje posadę zimowego dozorcy w hotelu Panorama (Overlook), odizolowanym kurorcie położonym wysoko w Górach Skalistych w Kolorado. Kierownik hotelu Stuart Ullman zatrudnia go z niechęcią i ostrzega, że wiele miesięcy spędzonych wyłącznie z rodziną nie każdemu służy. Ma nadzieję, że kilka miesięcy w pustym budynku pozwoli mu zbliżyć się do żony Wendy i syna Danny’ego oraz dokończyć rozpoczęty tekst.

Rodzice nie wiedzą, że niespełna sześcioletni Danny ma „lśnienie”: czyta w myślach, miewa przeczucia i widzi rzeczy oddalone w czasie i przestrzeni. Wizje pokazuje mu Tony, którego lekarze i rodzice biorą za wyimaginowanego przyjaciela. W dniu zamknięcia sezonu chłopiec poznaje hotelowego kucharza Dicka Halloranna, który ma podobny dar i od razu rozumie, z kim ma do czynienia. Zanim wyjedzie na Florydę, mówi Danny’emu, jak wezwać go w razie potrzeby.

Kiedy Torrance’owie zostają sami, Danny zaczyna widzieć duchy i przerażające obrazy z przeszłości hotelu. Nie mówi o nich rodzicom, bo wyczuwa, jak ważna jest dla ojca ta praca. Wkrótce rozumie, że jego obecność wzmacnia to, co drzemie w Panoramie: echa dawnych tragedii stają się coraz bardziej namacalne. Zimowe śnieżyce odcinają rodzinę od świata, a Jack, zamiast pisać, coraz więcej czasu spędza w piwnicy nad albumem z wycinkami o burzliwej historii hotelu. Rosnąca izolacja i zamknięcie w jednym budynku zaczynają podkopywać jego równowagę. Zarówno chłopiec, jak i ojciec zaczynają czuć, że nie są w hotelu sami.

Jak powstała

Po „Carrie” i „Miasteczku Salem”, osadzonych w Maine, King szukał innej scenerii. Otworzył atlas Stanów Zjednoczonych i trafił palcem na Boulder w Kolorado. 30 października 1974 roku zameldował się z Tabithą w hotelu Stanley w pobliskim Estes Park. Byli jedynymi gośćmi, bo hotel zamykano na sezon. Zjedli kolację w pustej sali przy muzyce z taśmy, a potem King sam chodził po korytarzach i trafił do baru, gdzie obsługiwał go barman o nazwisku Grady.

Tej nocy przyśnił mu się trzyletni syn uciekający korytarzem przed wężem strażackim. Gdy się obudził, miał już szkielet książki. Wróciła też porzucona w 1972 roku powieść „Darkshine” o chłopcu z nadprzyrodzonymi zdolnościami. Na fabułę wpłynęły „Nawiedzony dom na wzgórzu” Shirley Jackson, opowiadania Poego i powieść Roberta Marasco „Burnt Offerings”. Pierwszą wersję King napisał w niespełna cztery miesiące, a tytuł zaczerpnął z piosenki Johna Lennona „Instant Karma!”.

Motywy

Na postacie i scenerię wpłynęły osobiste doświadczenia Kinga, w tym walka z alkoholizmem. Sam autor mówił, że książka była też rodzajem wyznania: jako młody ojciec bywał przerażony złością, którą czasem czuł wobec własnych dzieci, i przelał to na bohatera, który złamał synowi rękę i sam był bity w dzieciństwie. W fabule nadprzyrodzone siły hotelu działają na Jacka przez izolację, nałóg i gniew, a echa dawnych tragedii stają się coraz groźniejsze. Dar Danny’ego sprawia z kolei, że to dziecko widzi więcej niż dorośli i samo decyduje, co im powiedzieć.

Szczegóły fabuły

Pokaż szczegóły fabuły (spoilery)

W jednym z pokoi Danny spotyka zmarłą lokatorkę, która próbuje go udusić. Hotel nie potrafi jednak zawładnąć chłopcem, więc bierze się za Jacka. Ten niszczy radiostację i unieruchamia skuter śnieżny, odcinając rodzinie drogę ucieczki. Barek, wcześniej pusty, nagle jest pełen alkoholu, a Jack trafia na przyjęcie duchów. Duch Delberta Grady’ego, dawnego dozorcy, który zamordował rodzinę, namawia go, by zrobił to samo. Wendy i Danny zamykają Jacka w spiżarni, ale Grady go uwalnia. Jack rani Wendy młotkiem do roque, a ona broni się żyletką. Hallorann, wezwany przez Danny’ego, wraca z Florydy, zostaje zaatakowany przez ożywione zwierzęta z żywopłotu i ciężko poraniony przez Jacka.

Na najwyższym piętrze Jack na chwilę odzyskuje świadomość i błaga syna, żeby uciekał. Hotel znów przejmuje nad nim kontrolę i każe mu zmasakrować własną twarz. Danny przypomina sobie, że ojciec zaniedbał upuszczanie ciśnienia z niestabilnego kotła, i ostrzega hotel, że zaraz wybuchnie. Kiedy Danny, Wendy i Hallorann uciekają, kocioł wybucha, zabija Jacka i niszczy Panoramę. W epilogu, następnego lata, Hallorann pracuje jako kucharz w kurorcie w Maine i pociesza Danny’ego po stracie ojca.

Ekranizacje

3 ekranizacje w ciągu 39 lat

  1. LśnieniePierwowzór, 1977
  2. LśnienieFilm, 1980
  3. LśnienieSerial, 1997
  4. Doktor SenFilm, 2019

Polskie wydania

Pokaż wszystkie wydania (13)
RokWydanieWydawcaPrzekładStronyISBN
2025LśnieniePrószyński i S-kaZofia Zinserling5149788383910734

Odbiór

„Lśnienie” było pierwszym bestsellerem Kinga w twardej oprawie i ugruntowało jego pozycję autora grozy. W 1978 roku powieść była nominowana do Nagrody Locusa za najlepszą powieść fantasy. Film Stanleya Kubricka z 1980 roku, napisany z Diane Johnson, uznawany jest za jeden z najważniejszych horrorów w historii kina, ale King pozostał nim rozczarowany i krytykował sposób potraktowania głównych tematów książki oraz postaci Wendy. Miniserial z 1997 roku, do którego scenariusz napisał sam King, przyjęto najpierw dobrze, choć z czasem krytycy oceniają go niżej niż film Kubricka. Ekranizacja „Doktora Sena” w reżyserii Mike’a Flanagana z 2019 roku zyskała aprobatę autora.

Nagrody i nominacje

RokNagrodaWynik
1978Nagroda Locusa za najlepszą powieść fantasynominacja

Ciekawostki

  • 30 października 1974 roku King i Tabitha byli jedynymi gośćmi hotelu Stanley w Estes Park, który właśnie zamykano na sezon.

    Źródło: Wikipedia (en): The Shining (novel)

  • Barman, który tej nocy obsługiwał Kinga w hotelu Stanley, nazywał się Grady.

    Źródło: Wikipedia (en): The Shining (novel)

  • Tytuł pochodzi z piosenki Johna Lennona „Instant Karma!” z wersem „We all shine on”.

    Źródło: Wikipedia (en): The Shining (novel)

  • Redaktor Bill Thompson próbował odwieść Kinga od tej książki, bo bał się, że autor zostanie zaszufladkowany jako pisarz grozy. King uznał to za komplement.

    Źródło: Wikipedia (en): The Shining (novel)

  • Usunięty prolog „Before the Play” ukazał się w magazynie „Whispers” w sierpniu 1982 roku, a epilog „After the Play” odnaleziono w rękopisie w 2016 roku. Oba wydało w 2017 roku Cemetery Dance.

    Źródło: Wikipedia (en): The Shining (novel)

  • O tym, że po „Lśnieniu” powstanie „Doktor Sen”, zdecydowali czytelnicy w ankiecie na stronie Kinga: kontynuacja wygrała z „Wiatrem przez dziurkę od klucza” stosunkiem 5861 do 5812 głosów.

    Źródło: Wikipedia (en): The Shining (novel)

  • Pierwsze polskie wydanie ukazało się w 1990 roku w wydawnictwie Iskry pod tytułem „Jasność”.

    Źródło: Wikipedia (pl): Lśnienie (powieść)