Powieść, 1977
Lśnienie
Trzecia powieść Stephena Kinga, wydana w 1977 roku. Pisarz walczący z alkoholizmem zostaje na zimę dozorcą odciętego od świata hotelu w Górach Skalistych, a jego syn widzi to, czego nie widzi nikt inny.
- Tytuł oryginalny
- The Shining
- Autor
- Stephen King
- Rodzaj
- Powieść
- Pierwsze wydanie
- Doubleday, 28 stycznia 1977
- ISBN oryginału
- 978-0-385-12167-5
- Ekranizacje
- 3 (1980–2019)
Opis
„Lśnienie” („The Shining”) opowiada o Jacku Torransie, który próbuje odbudować życie. Jest niespełnionym pisarzem i alkoholikiem w trakcie wychodzenia z nałogu. Wybuchy gniewu kosztowały go już pracę nauczyciela, gdy zaatakował ucznia, a w przypływie złości przypadkiem złamał synowi rękę. Teraz dostaje posadę zimowego dozorcy w hotelu Panorama (Overlook), odizolowanym kurorcie położonym wysoko w Górach Skalistych w Kolorado. Kierownik hotelu Stuart Ullman zatrudnia go z niechęcią i ostrzega, że wiele miesięcy spędzonych wyłącznie z rodziną nie każdemu służy. Ma nadzieję, że kilka miesięcy w pustym budynku pozwoli mu zbliżyć się do żony Wendy i syna Danny’ego oraz dokończyć rozpoczęty tekst.
Rodzice nie wiedzą, że niespełna sześcioletni Danny ma „lśnienie”: czyta w myślach, miewa przeczucia i widzi rzeczy oddalone w czasie i przestrzeni. Wizje pokazuje mu Tony, którego lekarze i rodzice biorą za wyimaginowanego przyjaciela. W dniu zamknięcia sezonu chłopiec poznaje hotelowego kucharza Dicka Halloranna, który ma podobny dar i od razu rozumie, z kim ma do czynienia. Zanim wyjedzie na Florydę, mówi Danny’emu, jak wezwać go w razie potrzeby.
Kiedy Torrance’owie zostają sami, Danny zaczyna widzieć duchy i przerażające obrazy z przeszłości hotelu. Nie mówi o nich rodzicom, bo wyczuwa, jak ważna jest dla ojca ta praca. Wkrótce rozumie, że jego obecność wzmacnia to, co drzemie w Panoramie: echa dawnych tragedii stają się coraz bardziej namacalne. Zimowe śnieżyce odcinają rodzinę od świata, a Jack, zamiast pisać, coraz więcej czasu spędza w piwnicy nad albumem z wycinkami o burzliwej historii hotelu. Rosnąca izolacja i zamknięcie w jednym budynku zaczynają podkopywać jego równowagę. Zarówno chłopiec, jak i ojciec zaczynają czuć, że nie są w hotelu sami.
Jak powstała
Po „Carrie” i „Miasteczku Salem”, osadzonych w Maine, King szukał innej scenerii. Otworzył atlas Stanów Zjednoczonych i trafił palcem na Boulder w Kolorado. 30 października 1974 roku zameldował się z Tabithą w hotelu Stanley w pobliskim Estes Park. Byli jedynymi gośćmi, bo hotel zamykano na sezon. Zjedli kolację w pustej sali przy muzyce z taśmy, a potem King sam chodził po korytarzach i trafił do baru, gdzie obsługiwał go barman o nazwisku Grady.
Tej nocy przyśnił mu się trzyletni syn uciekający korytarzem przed wężem strażackim. Gdy się obudził, miał już szkielet książki. Wróciła też porzucona w 1972 roku powieść „Darkshine” o chłopcu z nadprzyrodzonymi zdolnościami. Na fabułę wpłynęły „Nawiedzony dom na wzgórzu” Shirley Jackson, opowiadania Poego i powieść Roberta Marasco „Burnt Offerings”. Pierwszą wersję King napisał w niespełna cztery miesiące, a tytuł zaczerpnął z piosenki Johna Lennona „Instant Karma!”.
Motywy
Na postacie i scenerię wpłynęły osobiste doświadczenia Kinga, w tym walka z alkoholizmem. Sam autor mówił, że książka była też rodzajem wyznania: jako młody ojciec bywał przerażony złością, którą czasem czuł wobec własnych dzieci, i przelał to na bohatera, który złamał synowi rękę i sam był bity w dzieciństwie. W fabule nadprzyrodzone siły hotelu działają na Jacka przez izolację, nałóg i gniew, a echa dawnych tragedii stają się coraz groźniejsze. Dar Danny’ego sprawia z kolei, że to dziecko widzi więcej niż dorośli i samo decyduje, co im powiedzieć.
Szczegóły fabuły
Pokaż szczegóły fabuły (spoilery)
W jednym z pokoi Danny spotyka zmarłą lokatorkę, która próbuje go udusić. Hotel nie potrafi jednak zawładnąć chłopcem, więc bierze się za Jacka. Ten niszczy radiostację i unieruchamia skuter śnieżny, odcinając rodzinie drogę ucieczki. Barek, wcześniej pusty, nagle jest pełen alkoholu, a Jack trafia na przyjęcie duchów. Duch Delberta Grady’ego, dawnego dozorcy, który zamordował rodzinę, namawia go, by zrobił to samo. Wendy i Danny zamykają Jacka w spiżarni, ale Grady go uwalnia. Jack rani Wendy młotkiem do roque, a ona broni się żyletką. Hallorann, wezwany przez Danny’ego, wraca z Florydy, zostaje zaatakowany przez ożywione zwierzęta z żywopłotu i ciężko poraniony przez Jacka.
Na najwyższym piętrze Jack na chwilę odzyskuje świadomość i błaga syna, żeby uciekał. Hotel znów przejmuje nad nim kontrolę i każe mu zmasakrować własną twarz. Danny przypomina sobie, że ojciec zaniedbał upuszczanie ciśnienia z niestabilnego kotła, i ostrzega hotel, że zaraz wybuchnie. Kiedy Danny, Wendy i Hallorann uciekają, kocioł wybucha, zabija Jacka i niszczy Panoramę. W epilogu, następnego lata, Hallorann pracuje jako kucharz w kurorcie w Maine i pociesza Danny’ego po stracie ojca.
Ekranizacje
3 ekranizacje w ciągu 39 lat
- Lśnienie
- Lśnienie
- Lśnienie
- Doktor Sen
Polskie wydania
| Rok | Wydanie | Wydawca | Przekład | Strony | ISBN |
|---|---|---|---|---|---|
| 1990 | Jasność | Iskry | Zofia Zinserling | 358 | 8320713404 |
| 1998 | Lśnienie | Prószyński i S-ka | Zofia Zinserling | 485 | 8371802072 |
| 2004 | Lśnienie | Prószyński i S-ka | Zofia Zinserling | 662 | 8373376054 |
| 2007 | Lśnienie | Prószyński i S-ka | Zofia Zinserling | 514 | 9788374696005 |
| 2009 | Lśnienie audiobook | Fundacja Klucz | Zofia Zinserling | — | 9788361724070 |
| 2009 | Lśnienie | Prószyński i S-ka | Zofia Zinserling | 514 | 9788376481135 |
| 2011 | Lśnienie | Prószyński i S-ka | Zofia Zinserling | 514 | 9788376488097 |
| 2016 | Lśnienie audiobook | Prószyński i S-ka | Zofia Zinserling | — | 9788380974692 |
| 2016 | Lśnienie | Prószyński i S-ka | Zofia Zinserling | 542 | 9788383911700 |
| 2017 | Lśnienie Kolekcja mistrza grozy | Prószyński i S-ka | Zofia Zinserling | 473 | 9788380973206 |
| 2023 | Lśnienie | Prószyński i S-ka | Zofia Zinserling | 514 | 9788383520162 |
| 2024 | Lśnienie | Prószyński i S-ka | Zofia Zinserling | 567 | 9788383523873 |
Pokaż wszystkie wydania (13)
| Rok | Wydanie | Wydawca | Przekład | Strony | ISBN |
|---|---|---|---|---|---|
| 2025 | Lśnienie | Prószyński i S-ka | Zofia Zinserling | 514 | 9788383910734 |
Miejsca i postacie
Miejsca
Postacie
Odbiór
„Lśnienie” było pierwszym bestsellerem Kinga w twardej oprawie i ugruntowało jego pozycję autora grozy. W 1978 roku powieść była nominowana do Nagrody Locusa za najlepszą powieść fantasy. Film Stanleya Kubricka z 1980 roku, napisany z Diane Johnson, uznawany jest za jeden z najważniejszych horrorów w historii kina, ale King pozostał nim rozczarowany i krytykował sposób potraktowania głównych tematów książki oraz postaci Wendy. Miniserial z 1997 roku, do którego scenariusz napisał sam King, przyjęto najpierw dobrze, choć z czasem krytycy oceniają go niżej niż film Kubricka. Ekranizacja „Doktora Sena” w reżyserii Mike’a Flanagana z 2019 roku zyskała aprobatę autora.
Nagrody i nominacje
| Rok | Nagroda | Wynik |
|---|---|---|
| 1978 | Nagroda Locusa za najlepszą powieść fantasy | nominacja |
Ciekawostki
30 października 1974 roku King i Tabitha byli jedynymi gośćmi hotelu Stanley w Estes Park, który właśnie zamykano na sezon.
Barman, który tej nocy obsługiwał Kinga w hotelu Stanley, nazywał się Grady.
Tytuł pochodzi z piosenki Johna Lennona „Instant Karma!” z wersem „We all shine on”.
Redaktor Bill Thompson próbował odwieść Kinga od tej książki, bo bał się, że autor zostanie zaszufladkowany jako pisarz grozy. King uznał to za komplement.
Usunięty prolog „Before the Play” ukazał się w magazynie „Whispers” w sierpniu 1982 roku, a epilog „After the Play” odnaleziono w rękopisie w 2016 roku. Oba wydało w 2017 roku Cemetery Dance.
O tym, że po „Lśnieniu” powstanie „Doktor Sen”, zdecydowali czytelnicy w ankiecie na stronie Kinga: kontynuacja wygrała z „Wiatrem przez dziurkę od klucza” stosunkiem 5861 do 5812 głosów.
Pierwsze polskie wydanie ukazało się w 1990 roku w wydawnictwie Iskry pod tytułem „Jasność”.