Powieść, 2011
Dallas ’63
Powieść Stephena Kinga z 2011 roku, jego 49. powieść i 60. wydana książka. Nauczyciel angielskiego z Maine poznaje przejście do 1958 roku i zostaje namówiony, by zapobiec zamachowi na Johna F. Kennedy’ego.
- Tytuł oryginalny
- 11/22/63
- Autor
- Stephen King
- Rodzaj
- Powieść
- Pierwsze wydanie
- Charles Scribner’s Sons, 8 listopada 2011
- ISBN oryginału
- 978-1-4516-2728-2
- Ekranizacje
- 1 (2016)
Opis
„Dallas ’63” („11/22/63”) zaczyna się w 2011 roku w Lisbon Falls w stanie Maine. Jake Epping jest rozwiedzionym nauczycielem angielskiego w tamtejszym liceum, a wieczorami prowadzi też klasę GED. Uczęszcza na nie szkolny woźny Harry Dunning. W wypracowaniu opisuje noc, w której ojciec napadł z młotkiem na jego rodzinę.
Pewnego dnia Jake’a wzywa do siebie dawny znajomy, Al Templeton, właściciel miejscowej jadłodajni. Jake zastaje go śmiertelnie chorego na raka płuc, choć poprzedniego wieczoru Al wyglądał na zupełnie zdrowego. Al każe mu wejść na tył jadłodajni, do spiżarni, gdzie znajduje się szczelina w czasie. Przechodząc przez nią, Jake trafia do Lisbon Falls z 9 września 1958 roku. Po obejrzeniu miasteczka wraca do 2011 roku i poznaje reguły: przejście zawsze otwiera się na tę samą chwilę tego samego dnia, a powrót do teraźniejszości zawsze odbywa się z dwuminutowym marginesem.
Okazuje się, że Al wszedł tam poprzedniego wieczoru i spędził w przeszłości cztery lata. Chciał zapobiec zamachowi na prezydenta Kennedy’ego, licząc, że w ten sposób powstrzyma wojnę w Wietnamie i zmieni historię na lepsze. Pojechał do Dallas w Teksasie, śledził Lee Harveya Oswalda i zamierzał go zabić, gdy ten będzie próbował zamordować generała Edwina Walkera. Choroba nie pozwala mu dokończyć planu, więc przekonuje do niego niechętnego Jake’a.
Na początek Jake postanawia sprawdzić, czy przeszłość w ogóle da się zmienić. Chce ocalić rodzinę Harry’ego przed atakiem ojca w noc Halloween. Pod przybranym nazwiskiem George Amberson kupuje samochód, jedzie do Derry w Maine, rodzinnego miasta Harry’ego, odnajduje Franka Dunninga i śledzi jego ruchy.
Książka łączy powieść historyczną z wątkami fantastycznonaukowymi i historią alternatywną. Obok fikcyjnych postaci występują w niej prawdziwe osoby z lat 1958–1963, między innymi Oswald, jego żona Marina i George de Mohrenschildt.
Jak powstała
Według Kinga pomysł przyszedł mu do głowy w 1971 roku, jeszcze przed wydaniem „Carrie”. Książka miała nosić tytuł „Split Track”, ale King uznał, że powieść historyczna wymaga więcej badań, niż był wtedy gotów przeprowadzić, i większego talentu, niż wówczas miał, więc porzucił projekt. Po raz pierwszy publicznie opowiedział o nim w liście otwartym w magazynie „Marvel Spotlight” z 27 stycznia 2007 roku: opisał bohatera, który znajduje jadłodajnię połączoną z 1958 rokiem i chce dotrwać do 22 listopada 1963 roku, by zatrzymać Oswalda.
Do pisania przygotowywał się z wieloletnim researcherem Russem Dorrem. Czytali dokumenty i archiwa gazet z epoki, oglądali reklamy ubrań i sprzętów domowych, wyniki sportowe i programy telewizyjne. W Dallas odwiedzili budynek, w którym mieszkał Oswald, odnaleźli dom generała Walkera i prywatnie zwiedzili Sixth Floor Museum w Texas School Book Depository. King przestudiował teorie spiskowe i doszedł do wniosku, że Oswald działał sam. Spotkał się też z historyczką Doris Kearns Goodwin, dawną asystentką Lyndona B. Johnsona. Przyznawał, że nigdy wcześniej nie próbował napisać czegoś takiego i że początkowo było to bardzo dziwne, jak rozchodzenie nowych butów.
Motywy
King mówił, że ta książka ma szansę dotrzeć do czytelników spoza jego zwykłej publiczności: zamiast miłośników horroru może spodobać się tym, którzy czytają „The Help” albo „People of the Book”. Po publikacji, 1 grudnia 2011 roku, „New York Times” wydrukował jego list do redakcji o poglądach politycznych i motywacjach Oswalda. Jeff Greenfield z „The Washington Post” uznał badania Kinga zarówno za siłę, jak i słabość powieści. „USA Today” zauważył, że książka zachowuje napięcie wcześniejszych utworów autora, ale należy do innego gatunku. Lev Grossman w „Time” pisał, że zwłaszcza w środkowej części fabuła przechodzi od gatunku do gatunku. David Ulin z „Los Angeles Times” zarzucał powieści, że każe czytelnikowi śledzić naraz dwie historie: fikcję historyczną o zamachu na Kennedy’ego i opowieść o nauczycielu podróżującym w czasie, przez co książka była według niego zbyt obszerna.
Szczegóły fabuły
Pokaż szczegóły fabuły (spoilery)
Za pierwszym razem Jake ratuje przed Frankiem całe rodzeństwo Harry’ego oprócz jednej osoby. Po powrocie do 2011 roku odkrywa, że pośrednio doprowadził do śmierci Harry’ego w Wietnamie. Al popełnia samobójstwo. Jake ponownie przechodzi do 1958 roku, jedzie do Derry i zabija Franka, zanim ten zaatakuje rodzinę. Osiada w Jodie w Teksasie, gdzie uczy angielskiego w szkole i przez kilka lat buduje nową tożsamość. Zakochuje się w szkolnej bibliotekarce Sadie Dunhill, która uciekła od brutalnego męża. Wyjawia jej, że pochodzi z przyszłości i chce ocalić Kennedy’ego, ratuje ją przed byłym mężem, a od Sadie o misji dowiaduje się też dyrektor szkoły Deke Simmons. Jake i Sadie docierają do Texas School Book Depository, gdzie Jake przeszkadza Oswaldowi. Kennedy przeżywa, ale Sadie ginie.
Jake wraca do 2011 roku, który okazuje się zrujnowaną wojną dystopią. Kennedy rządził dwie kadencje, w 1968 roku prezydentem został segregacjonista George Wallace, wojna w Wietnamie skończyła się użyciem broni jądrowej, ustawy o prawach obywatelskich z 1964 roku nigdy nie uchwalono, Martina Luthera Kinga zamordowało FBI, a kraj jest podzielony. Świat nękają klęski żywiołowe, a niebo zdaje się pękać. Jake dowiaduje się, że każda podróż tworzy odrębną rzeczywistość, a jego wyprawa sprawiła, że czas zaczął się rozpadać. Rozumie, że dla dobra przyszłości nie może ocalić Kennedy’ego, i wraca do przeszłości, by cofnąć skutki swojej interwencji. Okazuje się, że bez niego Sadie przeżyła, a w Jodie świętuje się ją jako „Obywatelkę Stulecia”; Jake idzie na przyjęcie. W alternatywnym zakończeniu Jake znajduje artykuł z 22 listopada 2013 roku: Sadie skończyła 80 lat, wyszła za Trevora Andersona i ma pięcioro dzieci. Pracując nad powieścią, King wykorzystał część pomysłów Doris Kearns Goodwin na najgorsze polityczne scenariusze, które mogłyby się spełnić, gdyby do zamachu nie doszło.
Ekranizacje
1 ekranizacja, 2016
- Dallas ’63
- 11.22.63
Polskie wydania
| Rok | Wydanie | Wydawca | Przekład | Strony | ISBN |
|---|---|---|---|---|---|
| 2011 | Dallas’63 | Prószyński i S-ka | Tomasz Wilusz | 856 | 9788376489674 |
| 2013 | Dallas ’63 T. 2 Duże Litery | Prószyński i S-ka | Tomasz Wilusz | 653 | 9788379612727 |
| 2018 | Dallas ’63 audiobook | Prószyński i S-ka | Tomasz Wilusz | — | 9788381239622 |
| 2018 | Dallas ’63 Cz. 1 Kolekcja mistrza grozy | Prószyński i S-ka | Tomasz Wilusz | 343 | 9788380973473 |
| 2018 | Dallas ’63 Cz. 2 Kolekcja mistrza grozy | Prószyński i S-ka | Tomasz Wilusz | 471 | 9788380973480 |
| 2022 | Dallas ’63 | Prószyński i S-ka | Tomasz Wilusz | 856 | 9788382952209 |
| 2025 | Dallas ’63 | Prószyński i S-ka | Tomasz Wilusz | 856 | 9788383911823 |
Miejsca i postacie
Miejsca
Postacie
Odbiór
Powieść szybko została bestsellerem numer jeden i przez 16 tygodni utrzymała się na liście „New York Timesa”, który umieścił ją też wśród dziesięciu najlepszych książek 2011 roku. Recenzje były w większości pozytywne. „Las Vegas Review-Journal” nazwał ją najlepszą powieścią Kinga od ponad dekady, a Alan Cheuse z NPR nie zmieniłby w niej ani jednej strony. Janet Maslin z „New York Timesa” pisała, że sięgnięcie po ten temat wymaga zuchwałości, a uwiarygodnienie historii wielkiej sprawności, i że King robi to z pozorną łatwością. „Houston Chronicle” uznał książkę za jedną z najlepszych powieści Kinga od dawna, ale przydługą, a Lev Grossman w „Time” nazwał ją dziełem mistrza rzemiosła, w którym czasem słabnie napięcie. Serial Hulu „11.22.63” z Jamesem Francem jako Jakiem Eppingiem, z premierą 15 lutego 2016 roku, zebrał pozytywne recenzje.
Nagrody i nominacje
| Rok | Nagroda | Wynik |
|---|---|---|
| 2011 | Nagroda Los Angeles Times Book Prize za najlepszy kryminał lub thriller | nagroda |
| 2012 | Nagroda International Thriller Writers za najlepszą powieść | nagroda |
| 2012 | Nagroda Locusa za najlepszą powieść science-fiction | nominacja |
| 2012 | World Fantasy Award za najlepszą powieść | nominacja |
| 2012 | British Fantasy Award za najlepszą powieść (Nagroda Augusta Derletha) | nominacja |
| 2012 | British Fantasy Award za najlepszą powieść fantasy (Nagroda Roberta Holdstocka) | nominacja |
| 2014 | Nagroda Grand Prix de l’Imaginaire za najlepszą powieść zagraniczną | nominacja |
Ciekawostki
Obwoluta wydania w twardej oprawie udaje pierwszą stronę gazety. Z przodu jest artykuł o prawdziwym zamachu na Kennedy’ego, z tyłu tekst z alternatywnej wersji historii, a nagłówki napisał sam King.
Źródło: Wikipedia (en): 11/22/63
Scribner wydał limitowaną, podpisaną edycję w 1000 egzemplarzy, z czego 850 trafiło do sprzedaży 8 listopada 2011 roku. Przez awarię strony większość się nie sprzedała, więc resztę rozlosowano 10 i 11 listopada.
Źródło: Wikipedia (en): 11/22/63
Powieść podaje ceny z 1958 roku: pinta piwa korzennego kosztuje 10 centów, a strzyżenie 40 centów.
Źródło: Wikipedia (en): 11/22/63
Alternatywne zakończenie King opublikował na swojej stronie 24 stycznia 2012 roku. Przed wydaniem zastąpiono je obecnym za radą syna pisarza, Joego Hilla.
Źródło: Wikipedia (en): 11/22/63
W sierpniu 2011 roku ogłoszono, że film na podstawie powieści napisze, wyprodukuje i wyreżyseruje Jonathan Demme. 6 grudnia 2012 roku zrezygnował, bo nie porozumiał się z Kingiem co do scenariusza.
Źródło: Wikipedia (pl): Dallas ’63
Polskie wydanie Prószyńskiego i S-ki ukazało się tego samego dnia co amerykańskie, 8 listopada 2011 roku.
Źródło: Wikipedia (pl): Dallas ’63
Powieść zapowiedziano na oficjalnej stronie Kinga 2 marca 2011 roku. Krótki fragment opublikowano w sieci 1 czerwca 2011 roku, a kolejny w „Entertainment Weekly” z 28 października 2011 roku.
Źródło: Wikipedia (en): 11/22/63