Powieść, 1974
Carrie
Debiutancka powieść Stephena Kinga z 1974 roku. Szesnastoletnia Carrie White, wyśmiewana w szkole i wychowywana przez fanatycznie religijną matkę, odkrywa w sobie zdolność poruszania przedmiotów siłą woli.
- Tytuł oryginalny
- Carrie
- Autor
- Stephen King
- Rodzaj
- Powieść
- Pierwsze wydanie
- Doubleday, 5 kwietnia 1974
- ISBN oryginału
- 978-0-385-08695-0
- Ekranizacje
- 4 (1976–2026)
Opis
Akcja toczy się w miasteczku Chamberlain w stanie Maine. Carrie White ma szesnaście lat i jest ulubionym celem szkolnych kpin: rówieśnicy wyśmiewają jej wagę, ubrania i przekonania wpojone przez matkę. Margaret White to religijna fanatyczka, dla której dorastanie córki jest przede wszystkim okazją do grzechu.
Fabułę uruchamia scena pod szkolnym prysznicem po lekcji wychowania fizycznego. Carrie dostaje pierwszej miesiączki i wpada w panikę, bo nikt jej nigdy nie wytłumaczył, co się dzieje. Koleżanki, z popularną Chris Hargensen na czele, obrzucają ją tamponami i podpaskami. Nauczycielka Rita Desjardin przerywa zajście i odsyła dziewczynę do domu. Po drodze Carrie, nie wiedząc nawet jak, strąca z roweru dokuczające jej dziecko. Kiedy uświadamia sobie, co zrobiła, przypomina sobie dziwne zdarzenia z dzieciństwa i zaczyna sprawdzać, czy potrafi je wywoływać na żądanie. Matka uznaje miesiączkę za skutek grzechu i zamyka ją za karę w komórce.
Szkoła karze uczennice, które brały udział w zajściu. Chris odmawia odbycia kary, więc zostaje zawieszona i traci prawo wstępu na bal maturalny. Ojciec nie zdoła tego odkręcić, a ona postanawia odegrać się na Carrie. Sue Snell, inna uczestniczka zajścia pod prysznicem, chce naprawić krzywdę: prosi swojego chłopaka Tommy’ego, żeby zaprosił Carrie na bal. Carrie najpierw podejrzewa podstęp, potem się zgadza. Przygotowuje się do wieczoru, w tajemnicy ćwiczy panowanie nad swoją mocą i po raz pierwszy nie daje się matce zatrzymać w domu.
Opowieść nie jest prowadzona wyłącznie tradycyjną narracją. Między scenami pojawiają się fragmenty raportów, artykułów prasowych, prac naukowych i wspomnień świadków, spisanych już po tym, co wydarzyło się w Chamberlain. Czytelnik od pierwszych stron wie więc, że miasteczko czeka tragedia, ale jej przebieg poznaje stopniowo, z kilku punktów widzenia naraz. King dopisywał te dokumenty, naśladując styl prawdziwych czasopism.
Jak powstała
Na początku lat 70. King mieszkał z żoną Tabithą i dwójką dzieci w przyczepie w Hermon w stanie Maine. Uczył angielskiego w Hampden Academy i pisał opowiadania do magazynów dla mężczyzn, takich jak „Cavalier”. Tam właśnie miała trafić „Carrie” jako opowiadanie, napisane po tym, jak znajomy zasugerował mu historię z kobiecą bohaterką. Punktem wyjścia była wyobrażona scena pierwszej miesiączki pod prysznicem oraz artykuł o telekinezie w magazynie „Life”.
Po trzech stronach King wyrzucił rękopis, bo pisząc o doświadczeniu dziewczyny, czuł się niepewnie. Następnego dnia Tabitha wyjęła kartki z kosza i przekonała go, żeby pisał dalej. Postać Carrie oparł na dwóch dziewczynach ze swojej szkoły: jedna była dręczona z powodu biedy, druga pochodziła z bardzo religijnej rodziny. Pierwsza wersja liczyła 98 stron. W grudniu 1972 roku King zaczął przerabiać ją na powieść i dopisał fikcyjne dokumenty w stylu pism takich jak „Esquire” czy „Reader’s Digest”. Po przyjęciu tekstu przez Doubleday poprawiał go z redaktorem Billem Thompsonem, który namówił go do subtelniejszego zakończenia.
Motywy
Główne tematy powieści to odrzucenie, przemoc rówieśnicza, dorastanie i cena odstawania od społecznych norm. Scena pod prysznicem napędza całą fabułę. John Kerrigan i Victoria Madden zwracają uwagę na powracające skojarzenia Carrie ze świniami, zwierzętami uznawanymi za odrażające. Kerrigan widzi w książce przykład tragedii zemsty, Ray B. Browne nazywa ją fantazją o zemście, a Linda J. Holland-Toll czyta ją jako komentarz społeczny: społeczeństwo samo tworzy potwora, którego nie umie kontrolować. Epistolarna budowa, złożona z dokumentów i relacji, bywa odczytywana jako znak, że żaden pojedynczy punkt widzenia, także naukowy, nie wyjaśnia, kim była Carrie.
Szczegóły fabuły
Pokaż szczegóły fabuły (spoilery)
Chris Hargensen ustawia głosowanie tak, by Carrie i Tommy zostali królową i królem balu, a jej chłopak Billy z kolegami przygotowuje wiadra ze świńską krwią. W chwili koronacji krew spada na Carrie, a jedno z wiader ogłusza Tommy’ego. Carrie wybiega z sali, a potem zamyka uczniów w środku i włącza tryskacze. Woda powoduje zwarcie, porażenie prądem i pożar, który kończy się wybuchem zbiorników paliwa. Tommy ginie w ogniu. Carrie idzie przez miasto, otwiera magistralę gazową i zrywa linie wysokiego napięcia.
W domu matka rani ją nożem kuchennym, a Carrie zatrzymuje jej serce. Śmiertelnie ranna dociera pod przydrożny bar, gdzie Billy próbuje ją przejechać. Carrie przejmuje kontrolę nad samochodem i rozbija go o ścianę, zabijając Billy’ego i Chris. Sue Snell znajduje ją umierającą i pozwala jej zajrzeć w swoje myśli, żeby pokazać, że nie miała udziału w żarcie. Tragedia, nazwana Czarnym Balem, ma w raportach 440 ofiar, a miasteczko powoli pustoszeje. Sue zostaje obarczona winą i pisze wspomnienia. Powieść kończy list kobiety z Appalachów, której czteroletnia córka zaczyna przejawiać podobne zdolności.
Polskie wydania
| Rok | Wydanie | Wydawca | Przekład | Strony | ISBN |
|---|---|---|---|---|---|
| 1990 | Carrie | Iskry | Danuta Górska | 188 | 8320712963 |
| 1996 | Carrie | Prima | Danuta Górska | 237 | 8371520255 |
| 1998 | Carrie Bestsellery Światowej Prozy | Prima | Danuta Górska | 221 | 8371521073 |
| 2003 | Carrie | Prószyński i S-ka | Danuta Górska | 232 | 837337342X |
| 2008 | Carrie | Prószyński i S-ka | Danuta Górska | 204 | 9788374696012 |
| 2013 | Carrie | Prószyński i S-ka | Danuta Górska | 204 | 9788378396314 |
| 2013 | Carrie | Prószyński i S-ka | Danuta Górska | 204 | 9788381693622 |
| 2017 | Carrie Kolekcja mistrza grozy | Prószyński i S-ka | Danuta Górska | 217 | 9788380973114 |
| 2022 | Carrie | Prószyński i S-ka | Danuta Górska | 252 | 9788382950007 |
| 2024 | Carrie | Prószyński i S-ka | Danuta Górska | 270 | 9788383524177 |
| 2026 | Carrie | Prószyński i S-ka | Danuta Górska | 270 | 9788383913636 |
Miejsca i postacie
Miejsca
Postacie
Odbiór
Twarda oprawa sprzedawała się skromnie: źródła podają od 13 do 17 tysięcy egzemplarzy. Wydanie kieszonkowe rozeszło się w milionie egzemplarzy w pierwszym roku, a po premierze filmu z 1976 roku sprzedaż sięgnęła czterech milionów. W grudniu 1976 roku książka trafiła na listę bestsellerów „New York Timesa”, utrzymała się na niej 14 tygodni i doszła do trzeciego miejsca. Harold C. Schonberg, piszący jako Newgate Callendar, zauważył w „New York Timesie”, że debiutant pisze tak pewnie jak doświadczeni autorzy. „Kirkus Reviews” chwalił sprawność debiutu, a „Booklist” zastrzegał, że lektura wymaga od czytelnika dużej wyrozumiałości. Harold Bloom uznał postacie i styl za przeciętne, ale docenił siłę obrazów.
Ciekawostki
Tabitha King wyjęła z kosza pierwsze trzy strony rękopisu i przekonała męża, żeby dokończył historię.
Źródło: Wikipedia (en): Carrie (novel)
Doubleday podniosło zaliczkę dla debiutanta z 1500 do 2500 dolarów, a King dowiedział się o przyjęciu książki z telegramu.
Źródło: Wikipedia (en): Carrie (novel)
Za prawa do wydania kieszonkowego New American Library zapłaciło 400 tysięcy dolarów. Połowa trafiła do Kinga i pozwoliła mu porzucić pracę nauczyciela.
Źródło: Wikipedia (en): Carrie (novel)
Pierwsza okładka wydania kieszonkowego nie miała tytułu ani nazwiska autora. Wydawca chciał, by przez nacięcie w sylwetce dziewczyny prześwitywał obraz płonącej Nowej Anglii, ale drukarnia odmówiła.
Źródło: Wikipedia (en): Carrie (novel)
Musical na podstawie powieści zszedł ze sceny na Broadwayu w maju 1988 roku po pięciu przedstawieniach i przyniósł ponad 7 milionów dolarów strat.
Źródło: Wikipedia (en): Carrie (novel)
Na 50-lecie powieści, 26 marca 2024 roku, brytyjskie wydawnictwo Hodder & Stoughton wydało edycję ze wstępem Margaret Atwood.
Źródło: Wikipedia (en): Carrie (novel)
W Polsce powieść ukazała się po raz pierwszy w 1990 roku nakładem wydawnictwa Iskry.
Źródło: Wikipedia (pl): Carrie