
Powieść, 1979
Wielki marsz
Dystopijna powieść Stephena Kinga wydana w 1979 roku pod pseudonimem Richard Bachman, a zarazem pierwsza powieść, jaką napisał. Stu nastoletnich chłopców wyrusza w doroczny marsz, w którym za zbyt wolny krok grozi śmierć.
- Tytuł oryginalny
- The Long Walk
- Autor
- Stephen King
- Rodzaj
- Powieść
- Pierwsze wydanie
- New American Library, lipiec 1979
- ISBN oryginału
- 978-0-451-08754-6
- Ekranizacje
- 1 (2025)
Opis
„Wielki marsz” („The Long Walk”) rozgrywa się w alternatywnej wersji Stanów Zjednoczonych, rządzonej przez totalitarny reżim. W stanach władzę sprawują wojskowi gubernatorzy, a co roku odbywa się Wielki Marsz: zawody nadzorowane przez tajną policję pod wodzą Majora. Na starcie przy granicy Kanady z Maine staje stu nastoletnich chłopców, którzy mają iść drogą Route 1 bez żadnych przerw na odpoczynek. Kto zwolni poniżej wymaganego tempa, zatrzyma się albo złamie regulamin, dostaje ostrzeżenie. Godzina marszu bez przewinień kasuje jedno z nich, ale po trzecim ostrzeżeniu kolejne uchybienie kończy się strzałem żołnierzy, którzy pilnują zawodników. Marsz trwa, dopóki na drodze nie zostanie jeden uczestnik. Zwycięzca może do końca życia dostawać wszystko, czego zapragnie, a całe zawody mają charakter wielkiego widowiska w stylu reality show, z setkami widzów.
Dalszy opis fabuły (spoilery)
Głównym bohaterem, z którego perspektywy poznaje się wydarzenia, jest szesnastoletni Ray Garraty z Pownal w Maine, zawodnik z numerem 47. Gdy był bardzo mały, tajna policja zabrała jego ojca za otwarcie wyrażane poglądy polityczne, a matka i syn zostali sami, prawie bez pieniędzy. Ray widział już kiedyś Marsz na własne oczy i zna okolice trasy, więc inni często się go radzą. Sam nie potrafi do końca wyjaśnić, co pchnęło go do udziału. Liczy, że po drodze, we Freeport, zobaczy swoją dziewczynę Jan.
Już pierwszego dnia Ray zbliża się do Petera McVriesa, szesnastolatka z Passaic w New Jersey, z brzydką blizną na policzku. Wśród zawodników są też siedemnastoletni Art Baker z Luizjany, który przed Marszem myślał o pracy przedsiębiorcy pogrzebowego, oraz Hank Olson, na początku pełen brawury. Na końcu stawki idzie samotnik Stebbins, inteligentny i sarkastyczny, który z niepokojącą trafnością przewiduje myśli i reakcje innych i wykorzystuje to, by wytrącać ich z równowagi. Gary Barkovitch mówi reporterowi, że przyszedł „tańczyć na grobach” pozostałych, i zapowiada, że wielu z nich padnie z wyczerpania. Faworytem bukmacherów z Las Vegas jest potężny Scramm z Arizony, który zwierza się Rayowi, że sił dodaje mu ciężarna żona.
Prawdziwe marsze jako punkt wyjścia
King wspomina organizowane przez amerykańskie stacje radiowe i telewizyjne na początku lat sześćdziesiątych marsze na dystansie pięćdziesięciu mil. Sam próbował przejść taką trasę, ale zrezygnował po dwudziestu milach. W oficjalnej relacji łączy to wspomnienie z okresem, gdy nie miał samochodu i podróżował autostopem. Powieść przekształca wyzwanie wytrzymałościowe w sytuację, w której uczestnik nie może już po prostu się wycofać.
Przyjaźń w warunkach rywalizacji
Rozmowy chłopców nadają kolejnym kilometrom znaczenie wykraczające poza fizyczny wysiłek. Uczestnicy poznają się i pomagają sobie, chociaż reguły przewidują tylko jednego zwycięzcę. Ten konflikt pozwala czytać marsz jako próbę zachowania solidarności w systemie opartym na eliminacji. Amerykańskie wydanie New American Library ukazało się w 1979 roku. Powtarzalność drogi stopniowo zmienia sposób odczuwania czasu: zwykłe zatrzymanie się staje się niedostępnym przywilejem, a niewielkie dolegliwości zaczynają decydować o losie człowieka.
Informacje w oficjalnym serwisie Stephena Kinga (po angielsku).
Jak powstała
„Wielki marsz” był pierwszą powieścią, którą King napisał, choć nie pierwszą, którą wydał. Zaczął nad nim pracować w latach 1966–1967, na pierwszym roku studiów na Uniwersytecie Maine, mniej więcej osiem lat przed ukazaniem się „Carrie”, swojej debiutanckiej powieści z 1974 roku. Książka trafiła do druku w lipcu 1979 roku nakładem New American Library, podpisana pseudonimem Richard Bachman. W 1985 roku weszła do zbiorczego tomu „The Bachman Books”, a od tamtej pory kilka razy ją wznawiano, zarówno w miękkiej, jak i w twardej oprawie.
W Polsce powieść wydało po raz pierwszy w 1992 roku wydawnictwo CIA-Books, w przekładzie Romany Kolarzowej. Od 1999 roku „Wielki marsz” ukazuje się nakładem Prószyńskiego i S-ki w tłumaczeniu Pawła Korombela. Kolejne wydania tego przekładu wychodziły między innymi w latach 2007, 2011, 2017 i 2025, a w 2018 roku ukazał się także audiobook.
Motywy
Heidi Strengell nazywa „Wielki marsz” powieścią naturalistyczną i zwraca uwagę na to, jak King przez swoich bohaterów pokazuje ludzką naturę. Uważa też książkę za jedną z jego najbardziej pesymistycznych. W podobnym duchu pisał Douglas Winter, który widział w niej najbardziej przesycone rozpaczą dzieło Kinga i ponure, fantastycznonaukowe zwierciadło współczesnej Ameryki. James Smythe z „Guardiana” łączy powieść z wojną w Wietnamie: wskazuje na pobór transmitowany przez telewizję, grozę patrzenia na śmierć świeżo poznanych przyjaciół i pozorny brak jakiegokolwiek powodu, dla którego to wszystko się dzieje. Polityczne tło powieść zarysowuje we wzmiankach o alternatywnej przeszłości, która miała doprowadzić do dyktatury: III Rzesza zbombardowała w niej Wschodnie Wybrzeże, a niemiecką bazę nuklearną w Santiago zniszczono.
Szczegóły fabuły
Pokaż szczegóły fabuły (spoilery)
Pierwszy ginie Curley, który dostaje skurczu nogi i mimo zachęt Raya nie nadąża. Barkovitch prowokuje jednego z zawodników do ataku, co kończy się śmiercią napastnika, a sam zostaje odrzucony przez grupę. McVries rzuca się na żołnierzy, ale Ray go ratuje. Olson ginie po ataku na strażników. Chory na zapalenie płuc Scramm dziękuje pozostałym, którzy uzgodnili, że zwycięzca zabezpieczy finansowo jego żonę, i odbiera sobie życie, stawiając opór żołnierzom. Ray zbliża się do McVriesa, który daje mu do zrozumienia, że go pociąga, a w Rayu odżywają tłumione wspomnienia i wątpliwości co do własnej seksualności i męskości. Ray wyżywa się na słabnącym Barkovitchu, a ten, wyszydzany przez innych, popełnia samobójstwo. Rano okazuje się, że w nocy zginęło wielu zawodników, tak jak przewidywał Barkovitch.
We Freeport Ray chce umrzeć w ramionach Jan, ale McVries go ratuje. Parker wzywa do buntu i ginie, bo nikt się do niego nie przyłącza. Piątego dnia rano Stebbins wyznaje, że jest synem Majora, a nagrodą miało być przyjęcie do jego domu; zrozumiał jednak, że Major wykorzystał go do przedłużenia Marszu. Do Massachusetts dociera siedmiu zawodników. Majaczący Baker dziękuje Rayowi za przyjaźń, a Ray na próżno próbuje odwieść go od samobójstwa. Zostają Ray, Stebbins i McVries. McVries zasypia w marszu i skręca w stronę tłumu; Ray, łamiąc obietnicę, ratuje go, ale McVries postanawia usiąść i spokojnie umiera. Zrozpaczony Ray, przywoływany przez ciemną postać w oddali, postanawia się poddać, bo Stebbinsa nie da się pokonać. Gdy próbuje mu to powiedzieć, Stebbins chwyta go w przerażeniu i pada martwy. Ray wygrywa, nie rozumiejąc, co się stało. Ignoruje Majora i idzie za ciemną postacią, którą bierze za kolejnego zawodnika, a w końcu nawet zaczyna biec.
Ekranizacje
1 ekranizacja, 2025
- Wielki marsz
- Wielki marsz
Polskie okładki
Okładki: materiały wydawnictwa Prószyński i S-ka
Polskie wydania
| Rok | Wydanie | Wydawca | Przekład | Strony | ISBN |
|---|---|---|---|---|---|
| 1992 | Wielki marsz | CIA-Books - SVARO | Romana Kolarzowa | 267 | 8385100326 |
| 1999 | Wielki Marsz | Prószyński i S-ka | Paweł Korombel | 244 | 8372554579 |
| 2007 | Wielki Marsz | Prószyński i S-ka | Paweł Korombel | 244 | 9788372554574 |
| 2008 | Wielki marsz | Prószyński i S-ka | Paweł Korombel | 263 | 9788374697767 |
| 2011 | Wielki marsz | Prószyński i S-ka | Paweł Korombel | 263 | 9788378390046 |
| 2011 | Wielki marsz | Prószyński i S-ka | Paweł Korombel | 263 | 9788382952674 |
| 2017 | Wielki marsz Kolekcja mistrza grozy | Prószyński i S-ka | Paweł Korombel | 263 | 9788380973237 |
| 2018 | Wielki marsz audiobook | Prószyński i S-ka | Paweł Korombel | — | 9788381239721 |
| 2025 | Wielki marsz | Prószyński i S-ka | Paweł Korombel | 263 | 9788383912783 |
| 2025 | Wielki marsz | Prószyński i S-ka | Paweł Korombel | 264 | 9788383912578 |
| 2025 | Wielki marsz | Prószyński i S-ka | Paweł Korombel | 390 | 9788383918662 |
| 2025 | Wielki marsz e-book | Prószyński i S-ka | Paweł Korombel | 264 | 9788383918235 |
Pokaż wszystkie wydania (17)
| Rok | Wydanie | Wydawca | Przekład | Strony | ISBN |
|---|---|---|---|---|---|
| 2025 | Wielki marsz audiobook | Prószyński i S-ka | Paweł Korombel | — | 9788383919874 |
| 2026 | Wielki marsz | Prószyński i S-ka | Paweł Korombel | 263 | 9788383913872 |
| 2026 | Wielki marsz e-book | Prószyński i S-ka | Paweł Korombel | 264 | 9788384445440 |
| 2026 | Wielki marsz audiobook | Prószyński i S-ka | Paweł Korombel | — | 9788384449424 |
| 2026 | Wielki marsz | Prószyński i S-ka | Paweł Korombel | 390 | 9788384445693 |
Miejsca i postacie
Miejsca
Postacie
Odbiór
W 2000 roku Amerykańskie Stowarzyszenie Bibliotek umieściło „Wielki marsz” wśród stu najlepszych książek dla nastoletnich czytelników wydanych w latach 1966–2000. W 1988 roku reżyserię ekranizacji proponowano George’owi A. Romero, ale ten projekt nie doszedł do skutku. W 2007 roku prawa miał Frank Darabont, który zapowiadał, że kiedyś się za to weźmie, i planował niskobudżetowy film, „dziwny, egzystencjalny i bardzo kameralny”. W kwietniu 2018 roku New Line Cinema ogłosiło adaptację, ponieważ prawa Darabonta wygasły, a scenariusz miał napisać i film współprodukować James Vanderbilt. 21 maja 2019 roku reżyserem ogłoszono André Øvredala, ale 28 listopada 2023 roku zastąpił go Francis Lawrence, a prawa przeszły do Lionsgate. Premiera filmu odbyła się 19 września 2025 roku. Raya zagrał Cooper Hoffman, McVriesa – David Jonsson, a Majora – Mark Hamill.
Ciekawostki
Pearson, jeden z towarzyszy Raya, nosi na szczęście w jednej kieszeni 99 jednocentówek i po każdej śmierci kolejnego zawodnika przekłada jedną monetę do drugiej kieszeni.
Harkness, zawodnik z numerem 49, zapisuje w notesie imiona i numery pozostałych i chce kiedyś napisać o Marszu książkę z perspektywy osoby od środka.
Major pojawia się w powieści co jakiś czas, jeżdżąc płowym jeepem, i rzadko się odzywa, a jeśli już, to przez zasilany bateriami megafon.
W filmie z 2025 roku liczbę zawodników zmniejszono do 50, po jednym z każdego stanu, a Scramm i Abraham w ogóle się w nim nie pojawiają.
Pierwsze samodzielne wydanie powieści w twardej oprawie przygotowało w 2023 roku wydawnictwo Centipede Press.
W Polsce powieść ukazała się po raz pierwszy w 1992 roku nakładem wydawnictwa CIA-Books, a od 1999 roku wydaje ją Prószyński i S-ka.
Źródło: Wikipedia (pl): Wielki marsz









